به گزارش پایگاه خبری خط شمال،افزایش مشاهده لاشههای فوک خزری در سواحل مازندران، بار دیگر توجهها را به وضعیت شکننده زیستبوم دریای خزر جلب کرده است؛ زیستبومی که فشارهای انسانی و محیطی، تعادل آن را با تهدید مواجه کرده است. دریای خزر این روزها بیش از همیشه بوی هشدار میدهد؛ هشداری که نه از میان طوفان و تلاطم، بلکه از سکوت تلخ لاشههایی برمیخیزد که موجها آرام آرام به ساحل میسپارند.
فوک خزری، تنها پستاندار این پهنه آبی و یکی از گونههای ارزشمند حیات وحش جهان، حالا در سایه تهدیدهای خاموش انسانی و زیستمحیطی، نفسهای دشواری میکشد. هر لاشهای که بر شنهای شمال جا میماند، فقط یک تلفات محیطزیستی نیست؛ زخمی است بر پیکر طبیعتی که سالها بیصدا بار آسیبهای انسان را به دوش کشیده است.
خزر، امروز بیش از هر زمان دیگری، نیازمند توجه، مسئولیتپذیری و بازنگری در رفتارهای انسانی است؛ چرا که مرگ فوکها، تنها مرگ یک گونه نیست، بلکه نشانهای از شکنندگی اکوسیستمی است که حیات میلیونها موجود به آن وابسته است.
وقتی موجهای خزر به ساحل میزنند، تنها شن و ماسه نیست که دیده میشود؛ لاشههای فوک خزری نیز گاه در میان آن خودنمایی میکنند! پستاندار دریای خزر، که تنها گونه زنده از این خانواده در این پهنه آبی است، در خطر انقراض قرار دارد و هر تلف شدن آن، هشداری برای جامعه انسانی و طبیعت است.
در همین زمینه روحاله اسماعیلی در گفتگو با خبرنگا ما با تشریح آخرین وضعیت لاشههای فوک خزری در سواحل استان مازندران گفت: با احتساب لاشههای مشاهده شده در سواحل بابلسر و میانکاله، مجموع تلفات ثبتشده فوک خزری از ابتدای سال جاری تاکنون به ۱۲ قلاده رسیده است.
وی افزود: کارشناسان اعزامی به محل تأیید کردهاند که به دلیل گذشت زمان طولانی از مرگ چهار قلاده تازه مشاهده شده، لاشهها در مرحله پیشرفته فساد قرار داشته و امکان کالبدگشایی و نمونهبرداری علمی وجود نداشته است. این لاشهها با رعایت پروتکلهای بهداشتی دفن شدند.
سواحل شمالی ایران در ماههای اخیر شاهد ثبت موارد تازهای از تلفات فوک خزری بودهاند؛ گونهای که بهعنوان تنها پستاندار دریای خزر شناخته میشود و وضعیت آن در فهرست گونههای در معرض خطر قرار دارد. دادههای میدانی نشان میدهد روند مرگ این حیوان نیازمند پایش دقیقتر و بررسی علمی گستردهتر است. ادامه این روند بدون تحلیل دقیق عوامل مؤثر، میتواند شکاف اطلاعاتی در مدیریت اکوسیستم خزر ایجاد کند.
اسماعیلی همچنین یادآور شد: فوک خزری تنها پستاندار دریای خزر است و در فهرست قرمز اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) قرار دارد. حفظ بقای این گونه و پایش سلامت جمعیت آن، از اولویتهای اصلی سازمان حفاظت محیط زیست در حوزه دریای خزر است.
خزر این روزها روایتگر خاموشی پستاندارانی است که روزگاری نشانه زنده بودن دریا بودند؛ با ثبت تلف شدن ۱۲ قلاده فوک خزری در سواحل مازندران، انسان را به تأملی دوباره در سهم خود از زخمهای طبیعت فرامیخواند.
وی ادامه داد: متأسفانه برخی از لاشهها در وضعیت پیشرفته فساد یافت شدهاند، به همین دلیل امکان بررسی علمی و شناسایی علت دقیق مرگها وجود نداشته است، اما این خود نشان میدهد که پایش مستمر و اطلاعرسانی فوری اهمیت حیاتی دارد.
این فعال محیط زیست با اشاره به فعالیت شبکه دیدهبانی محیط زیست گفت: همه سواحل شمال کشور تحت نظر دوربینها و گشتهای محیطزیست هستند. لذا حتی کوچکترین تهدید برای جمعیت این پستانداران باید رصد شود.
سواحل مازندران این روزها شاهد فقدان دردناک چند قلاده از پستانداران ارزشمند دریای خزر هستند. کارشناسان محیط زیست هشدار میدهند که حفظ این گونه در خطر انقراض نیازمند اقدام فوری، آگاهی عمومی و پایش مستمر است.
علوی با اشاره به اهمیت آموزش عمومی بیان کرد: اطلاعرسانی به صیادان، گردشگران و ساکنان مناطق ساحلی میتواند جلوی بسیاری از تلفات را بگیرد. شناخت فوک و رفتارهای طبیعی آنها از ضروریات محافظت است.
وی در ادامه افزود: هر لاشهای که از دست میرود، یک فرصت تحقیقاتی و علمی نیز از بین میرود. این تلفات، علاوه بر خسارت زیستمحیطی، خلأ دادههای علمی برای مدیریت اکوسیستم ایجاد میکند.
از آنجا که فوک خزری تنها پستاندار دریای خزر محسوب میشود، هرگونه تغییر در شاخصهای جمعیتی آن میتواند بهعنوان یک سیگنال هشداردهنده در سطح اکوسیستم تلقی شود.
وی به نقش جوامع محلی اشاره کرد و گفت: همکاری مردم، به ویژه صیادان و اهالی روستاهای ساحلی، کلید موفقیت طرحهای حفاظتی است. آنها نخستین ناظران محیطزیست در مناطق دورافتاده هستند.
علوی افزود: حفاظت از فوک خزری تنها وظیفه سازمان محیط زیست نیست؛ این یک مسئولیت جمعی است. هر گونه بیتوجهی میتواند به کاهش شدید این گونه در خزر بینجامد. با برنامهریزی دقیق و اقدام به موقع میتوان جلوی بسیاری از مرگ و میرهای غیرضروری را گرفت. آموزش، اطلاعرسانی و پایش شبانهروزی سه رکن اصلی در این مسیر هستند.
این کارشناس محیط زیست گفت: فوک خزری یک گونه شاخص است؛ حفظ آن به معنای حفظ کل اکوسیستم دریایی خزر است. هر آسیب به این گونه، میتواند زنجیره غذایی و تعادل اکوسیستم را مختل کند.
علوی درباره اهمیت گونههای شاخص افزود: ما هنوز فرصت داریم، اما زمان به سرعت میگذرد. هر اقدام به موقع و همکاری انسانی میتواند تضمینکننده بقای این گونه ارزشمند برای نسلهای آینده باشد.
تداوم روند فعلی، بدون تبیین دقیق عوامل مؤثر و اجرای اقدامات مبتنی بر دادههای علمی، میتواند منجر به اختلال در تعادل زیستی دریای خزر و کاهش بیشتر جمعیت این گونه شود.
فوکهای خزری و موجهای سوگ
فوکهای خزری هنوز در امتداد ساحل، روایتگر حقیقتی تلخاند؛ اینکه طبیعت، اگرچه صبور، اما بیپایان تاب تحمل ندارد؛ امروز صدای هشدار از دل خزر بلند شده است؛ صدایی که از انسان میخواهد سهم خود را در زخمهای این دریا ببیند و پیش از آنکه دیر شود، برای نجات بازماندههای حیات دست به کار شود.
ساحل، همیشه مرز زندگی و آرامش بوده است؛ اما در ماههای اخیر، این مرز گاهی میزبان نشانههایی از فقدان شده است. فوک خزری، این ساکن کمنظیر دریای شمال، در سکوتی آرام اما نگرانکننده از صحنه زیست خود فاصله میگیرد.
آری؛ دفاع از آینده خزر، امنیت زیستی سواحل شمال و میراث طبیعی نسلهای آینده وظیفه امروز ما است. شاید هنوز فرصت باقی باشد تا موجها، به جای مرثیهخوانی برای مرگ، دوباره ترانه حیات بخوانند…
