به گزارش پایگاه خبری خط شمال،استان مازندران بهعنوان یکی از قطبهای اصلی کشاورزی کشور، جایگاه ویژهای در تولیدات باغی دارد؛ جایگاهی که نهتنها در سطح ملی، بلکه در برخی محصولات در مقیاس بینالمللی نیز قابل توجه است.
در کنار مجموعه اقدامات و برنامههای اصلاحی که در بخش باغبانی استان در حال اجراست، موضوع توسعه ترویج کشاورزی نیز بهعنوان یکی از ارکان اساسی ارتقای بهرهوری و بهبود عملکرد باغات مورد توجه جدی قرار گرفته است. نقش ترویج در انتقال دانش فنی، آموزش بهرهبرداران و بهروزرسانی روشهای تولید، در شرایط کنونی بیش از گذشته اهمیت یافته و میتواند مسیر توسعه پایدار این بخش را هموارتر کند.
گرچه تنوع اقلیمی، گستره تولید و سهم بالای بخش باغبانی در اقتصاد کشاورزی استان، این منطقه را به یکی از مهمترین کانونهای تولید محصولات باغی ایران تبدیل کرده است؛ با این حال، محدودیت در تعداد مروجان و کارشناسان ترویجی در سطح استان و بهویژه در مناطق روستایی، یکی از چالشهای مهم پیشرو است. این مسئله در برخی موارد موجب کاهش سرعت انتقال دانش و ضعف در ارتباط مستقیم با باغداران شده و ضرورت تقویت شبکه ترویج و حضور فعالتر کارشناسان در سطح مزرعه و باغ را دوچندان کرده است.
در همین راستا و با هدف بررسی دقیقتر ظرفیتها، چالشها و برنامههای توسعهای این حوزه، گفتوگویی با مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی مازندران انجام دادیم که در ادامه میخوانید.
مازندران؛ قطب بیرقیب باغبانی ایران
حسن رزاقی، مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی مازندران، در تشریح وضعیت و ظرفیتهای بخش باغبانی این استان اظهار کرد: مازندران را باید یک استان کاملاً باغبانی دانست؛ چراکه حدود ۵۰ درصد از مجموع تولیدات بخش کشاورزی استان مربوط به حوزه باغبانی است و این بخش نقش تعیینکنندهای در اقتصاد کشاورزی استان ایفا میکند.
وی افزود: در حال حاضر نزدیک به ۶۰ قلم محصول باغی در استان مازندران تولید میشود و این تنوع گسترده شامل انواع میوههای سردسیری، نیمهگرمسیری و حتی برخی میوههای گرمسیری است که بهجز نارگیل، تقریباً تمام محصولات قابل تصور در این گروهها در استان قابلیت تولید دارند. بخشی از این تولیدات در فضای باز و شرایط طبیعی انجام میشود و بخشی دیگر نیز در محیطهای کنترلشده و گلخانهای مانند تولید محصولاتی نظیر پاپایا در حال توسعه است.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به جایگاه ملی استان در حوزه باغبانی تصریح کرد: مازندران در بسیاری از محصولات باغی، رتبه نخست کشور را در اختیار دارد و از نظر حجم تولید، فاصله قابل توجهی با سایر استانها دارد. به عنوان نمونه، این استان سالانه حدود ۲.۸ تا ۳ میلیون تن مرکبات تولید میکند که در سطح کشور رتبه اول محسوب میشود.
رزاقی ادامه داد: همچنین مازندران در تولید کیوی نیز رتبه نخست کشور را دارد و در حوزه گل و گیاهان زینتی در گلخانهها و همچنین درختان و درختچههای زینتی در فضای باز نیز جایگاه اول را به خود اختصاص داده است. این در حالی است که استانهای دیگر همچون فارس در رتبههای بعدی قرار دارند و فاصله تولیدی قابل توجهی با مازندران وجود دارد.
بحران آب؛ چالش پنهان باغبانی استان
وی با تأکید بر اینکه این استان علاوه بر ظرفیتهای گسترده، با مجموعهای از چالشها نیز مواجه است، تصریح کرد: یکی از مهمترین مسائل موجود، محدودیتهای قانونی و بخشنامهای است که در برخی موارد روند توسعه باغبانی را با کندی مواجه میکند. با توجه به اهمیت حفظ اراضی درجه یک کشاورزی، بهویژه اراضی شالیزاری، سیاست کلی بر جلوگیری از تغییر کاربری این اراضی است و همین موضوع در برخی موارد محدودیتهایی برای توسعه باغات و گلخانهها ایجاد کرده است.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی مازندران افزود: در مقابل، تلاش شده است تا توسعه باغبانی به سمت اراضی درجه دو و ۳، هدایت شود تا هم از ظرفیتهای موجود به شکل بهینه استفاده شود و هم اراضی مرغوب کشاورزی حفظ گردد.
وی یکی دیگر از چالشهای مهم بخش باغبانی استان را مسئله منابع آب عنوان کرد و گفت: موضوع آب یک مسئله ملی است و مازندران نیز از این قاعده مستثنا نیست. اگرچه کمبود آب در ظاهر ممکن است کمتر دیده شود، اما در واقع یک مشکل جدی و پنهان در مسیر توسعه بخش کشاورزی و باغبانی استان وجود دارد. این موضوع موجب شده است که بخشی از برنامهریزیها به سمت استفاده بهینه از منابع آبی و توسعه کشتهای کمآببر سوق داده شود.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی مازندران ادامه داد: در همین راستا، حرکت به سمت کشت ارقام مقاوم به خشکی و کمآببر در دستور کار قرار گرفته تا بتوان ضمن حفظ تولید، مصرف منابع آبی نیز مدیریت شود و بهرهوری افزایش یابد.
۳۰ هزار هکتار درگیر زوال مرکبات
رزاقی همچنین به موضوع نهال و اهمیت تولید نهال سالم و استاندارد اشاره کرد و گفت: یکی از مشکلات گذشته استان، وابستگی به سایر استانها در تأمین نهالهای باغی بود. علاوه بر این، در برخی موارد نهالهای مورد استفاده از نظر اصالت ژنتیکی و سلامت گیاهی مورد تأیید کامل نبودند و همین مسئله میتوانست به کاهش عملکرد باغات منجر شود.
وی افزود: در سالهای اخیر، با اجرای طرح ساماندهی نهالستانها، اقدامات مهمی برای تولید نهالهای سالم، عاری از ویروس و دارای اصالت ژنتیکی در استان انجام شده است. این روند در حال حاضر در مسیر توسعه قرار دارد و هدفگذاری شده است که مازندران در سالهای آینده به خودکفایی در تولید نهال استاندارد دست یابد.
رزاقی با اشاره به یکی از چالشهای جدی در حوزه مرکبات استان گفت: پدیده زوال مرکبات یکی از مسائل مهم و اثرگذار بر باغات استان است که بر اساس بررسیها، حدود ۳۰ هزار هکتار از باغات مازندران را تحت تأثیر قرار داده است. این موضوع موجب کاهش عملکرد و افت کیفیت در برخی باغات شده و ضرورت اجرای برنامههای اصلاحی را دوچندان کرده است.
وی ادامه داد: در همین راستا، برنامه اصلاح، بازسازی و نوسازی باغات بهصورت جدی در دستور کار قرار گرفته و باغات درجه دو و ۳ و همچنین باغات فرسوده در قالب طرحهای حمایتی و با استفاده از تسهیلات دولتی و اعتبارات موجود در حال بازسازی هستند.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی مازندران تصریح کرد: هدف از این اقدامات، جایگزینی درختان قدیمی و کمبازده با نهالهای سالم و پربازده است تا ضمن افزایش بهرهوری، پایداری تولید نیز تضمین شود.
پایان سلطه رقم تامسون در مرکبات مازندران
رزاقی همچنین به موضوع تنوع ارقام مرکبات اشاره کرد و گفت: در گذشته بخش عمده باغات مرکبات استان به رقم تامسون اختصاص داشت که حدود ۸۰ هزار هکتار از مجموع ۱۲۰ هزار هکتار باغات مرکبات را شامل میشد. این تمرکز بر یک رقم خاص موجب بروز مشکلاتی در عرضه و بازار میشد، زیرا محصول در یک بازه زمانی محدود وارد بازار شده و تعادل عرضه و تقاضا را بر هم میزد.
وی افزود: در همین راستا، با اجرای طرح الگوی کشت مرکبات، حرکت به سمت تنوع ارقام زودرس، میانرس و دیررس آغاز شده است تا تولید در بازه زمانی طولانیتری وارد بازار شود و فشار عرضه در یک مقطع خاص کاهش یابد.
مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی مازندران خاطرنشان کرد: در قالب این طرح، اصلاح حدود ۲۰ هزار هکتار از باغات آغاز شده و هدف آن کاهش وابستگی به رقم تامسون و جایگزینی آن با ارقام متنوع و مناسب برای مصرف تازهخوری و صنایع تبدیلی است.
وی افزود: رقم تامسون عمدتاً برای مصرف تازهخوری مناسب است و قابلیت چندانی برای صنایع تبدیلی ندارد، در حالی که ارقام جدید میتوانند نیاز صنایع فرآوری و کنسروسازی را نیز تأمین کنند.
ترویج ضعیف؛ مانع انتقال دانش باغبانی
رزاقی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت توسعه ترویج کشاورزی اشاره کرد و گفت: یکی از چالشهای جدی در حوزه باغبانی، محدودیت در تعداد مروجان و کارشناسان ترویجی در سطح استان و روستاها است. این موضوع باعث شده است که انتقال دانش فنی و آموزش بهرهبرداران با محدودیتهایی مواجه شود.
وی افزود: در برخی مناطق، تعداد مروجان بسیار محدود است و همین مسئله موجب کاهش سرعت انتقال دانش و فرهنگسازی در حوزه باغبانی شده است. در حالی که توسعه پایدار این بخش نیازمند حضور فعال مروجان در سطح روستاها و ارتباط مستقیم با باغداران است.
مدیر باغبانی جهاد کشاورزی مازندران در پایان تأکید کرد: مجموعه جهاد کشاورزی استان با وجود محدودیتها، تلاش دارد از طریق اجرای طرحهای اصلاحی، توسعه نهالهای استاندارد، مدیریت منابع آب و بهبود الگوی کشت، مسیر توسعه پایدار باغبانی را هموار کند تا این استان همچنان جایگاه نخست خود را در تولیدات باغی کشور حفظ کند.
به گزارش بلاغ؛ با توجه به آنچه از زبان مدیر باغبانی سازمان جهاد کشاورزی مازندران مطرح شد، روشن است که بخش باغبانی استان در عین برخورداری از ظرفیتهای گسترده و جایگاه ممتاز در تولید ملی، با چالشهایی همچون محدودیتهای منابع آب، مسائل مرتبط با تغییر کاربری، ضعف در ترویج کشاورزی و ضرورت اصلاح و نوسازی باغات مواجه است.
با این حال، مجموعه برنامههای اجرایی از جمله توسعه نهالهای سالم، تنوعبخشی به ارقام محصولات، اصلاح الگوی کشت و حرکت به سمت بهرهوری بیشتر، نشان میدهد که مسیر توسعه پایدار این بخش با جدیت در حال پیگیری است. بر همین اساس، این گفتگو در راستای تبیین دقیق وضعیت موجود و ترسیم چشمانداز آینده باغبانی مازندران تنظیم و ارائه شد.
